YASADIŞI MADDE KULLANIMININ TERDE SAPTANMASINA YÖNELİK ANALİTİK YÖNTEM GELİŞTİRİLMESİ VE TER TOPLAMA YÖNTEMLERİNİN ETKİNLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI


Ertaş H. , Akgür S. A. (Yürütücü)

TÜBİTAK Projesi, 2017 - 2019

  • Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
  • Başlama Tarihi: Ağustos 2017
  • Bitiş Tarihi: Eylül 2019

Proje Özeti

Yasal olmayan ve suiistimal edilebilen maddelerin kullanımının giderek yaygınlaşması, dünyada bu maddelerin saptanmasına yönelik çalışmaları artırmıştır. Sanayi teknolojisindeki gelişmeler; bu maddelerin analiz edildiği materyaller üzerinde yapılan bilimsel çalışmaları ve ürünleri de çeşitlendirmiştir. Birçok ülkede madde bağımlılarının denetim ve tedavi altına alınmaları için özel yasal yaptırımlar mevcuttur. Ülkemizdeki yasal düzenlemeler, madde kullanımı nedeniyle “Denetimli Serbestlik” kararı verilenlerde klinik bulgular yanında laboratuvar bulgularına göre değerlendirilme yapılması gerekliliği belirtilmektedir. Bu kapsamda ülkemizde madde kullanımını saptamak için tercih edilen biyolojik materyal idrardır.  Bu alanda yapılan uluslararası çalışmalar incelendiğinde, yapılan idrarda madde testi yanında terde madde testi uygulamalarının da olduğu görülmektedir.

Ter; vücut iç sıcaklığını sürekli korumak gibi işlevi olan biyolojik bir sıvıdır. Yasa dışı maddelerin kullanımından sonra maddelerin ter bezlerine geçişi, kandan pasif difüzyon yoluyla olmaktadır ve buradan da deriye geçiş olmaktadır. Örnek toplama aşamasında istenilen zamanda,gözetim altında idrar vermek gibi psikososyal zorlukları olan idrar materyali yerine kullanılabilecek,  invaziv olmayan kolaylıkla toplanabilen ter örneği geniş bir aralıkta madde kullanımına ilişkin bilgi verebilmektedir.

Terde yasadışı madde analizi amacıyla yapılan ped uygulamaları için, kısa süreli (anlık) ve uzun süreli olmak üzere iki farklı yaklaşım vardır. Yasadışı maddelerin ana molekülleri ve metabolitlerinin tere geçişine ilişkin bilgiler literatür özetinde verilmiştir. Bu kapsamda, kısa süreli olarak toplanan özellikle düşük derişimlerdeki madde analizlerinde kromatografik yöntemlerin seçimliliği çok önemlidir. Bu nedenle tere özel geçerli bir yöntem geliştirilmesi gereklidir. Bu çalışmada yasadışı madde kullanımının saptanması amacıyla ter toplama yöntemi olarak Drugwipe 5A, kozmetik pedler ve swablar kullanılacaktır.  Esrar (∆9-THC), morfin, kokain, kokain metaboliti olan benzoilekgonin, amfetamin, metamfetamin, 3,4- metilendioksiamfetamin (MDA), 3,4-metilendioksimetamfetamin (MDMA)’nin analizi yapılacaktır. Analizde ekstraksiyonu etkileyen faktörlerin kemometrik bir yaklaşımla optimum koşulları (pH, sıcaklık, çalkalama hızı, çalkalama süresi, çözelti ve örnek hacmi vb.) belirlenecektir. Optimum koşullarda validasyon parametrelerinden kesinlik, hassasiyet, doğruluk, tekrarlanabilirlik, doğrusallık, saptama alt sınırı (LOD), tayin alt sınırı (LOQ), taşınma etkisi, matriks etkisi ve kararlılık çalışılacaktır.

Madde kullanımı olan ve sağlıklı gönüllüler üzerinde uygulanacak bu proje ile farklı ter toplama yöntemleri karşılaştırılarak, bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda yasadışı maddelerin saptanmasına yönelik alternatif bir biyolojik materyal olan terde; uygulanması kolay ter toplama araçları ile hızlı, güvenilir, doğru ve kesin bir analitik yöntem geliştirilecektir.