Rubia tinctorium L kökboya bitkisi Genotiplerinde Genetik Uzaklığın RAPD Random Amplified Polymorphic DNA Yöntemi ile Araştırılması


Yüce S.(Yürütücü), Akçalı Gıachıno R. R. , Aykut Tonk F.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, 2001 - 2003

  • Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
  • Başlama Tarihi: Mart 2001
  • Bitiş Tarihi: Şubat 2003

Proje Özeti

Çok eski bir boya bitkisi olan Rubia tinctorum XIX. Yüzyılın ortalarında sentetik boya maddelerinin bulunmasından sonra ticari önemini kaybetmiş ve kültür bitkisi niteliğini yitirmiştir. Günümüzde çevre bilincinin artışına paralel olarak gerek Avrupa’da gerekse Türkiye’de özellikle halı boyamacılığında önemli ölçüde popularite kazanmıştır. Boya maddesi bitkinin köklerinden kazanılmaktadır. Köklerde bulunan boyarmadde, ana komponentleri Alizarin ve Purpurin olan çeşitli di- ve trihydroxyanthrachinonlardır. Ticari pazarında soyulmuş kökler, kaba veya ince öğütülmüş olarak değerlendirilmektedir. Türkiye’de kökboya gereksinimi halen doğal floradan toplanarak karşılanmaktadır. Bu nedenle bir taraftan doğal flora zarar görmekte diğer taraftan ise toplanan partiler farklı ekolojilerden ve genotiplerden kaynaklandığı için boyama prosedüründe renk farklılıklarına neden olabilmektedir. Bu nedenlerle Kökboya bitkisinin kültür ortamına adapte edilerek yetiştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu konuda yapılan ön çalışmalarda Batı Türkiye’nin çeşitli ekolojilerinden toplanan ve Almanya’nın çeşitli botanik bahçelerinden temin edilen kökboya materyalinin kültür koşullarına uygunluğu araştırılmış, tohumla, sürgün ile, doku kültürü aracılığı ile geleneksel ve modern üretim teknikleri denenmiş ve renk maddelerinin hızlı bir biçimde belirlenebilmesi için bir fermentasyon metodu geliştirilmiştir. Bu çalışma çerçevesinde ise önceki ıslah çalışmalarından seçilen 18 genotipin DNA-PZR tenknikleri ile genotip karakterizasyonu gerçekleştirilerek kombinasyon ıslah çalışmaları için alt yapı oluşturulmuştur.