USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİNDE ÖZGÜN BİR EL VERME ÖRNEĞİ: “NOTER ONAYLI USTA” M. MESUT TEZCAN


Creative Commons License

Türkmen U., Ersoy İ.

III. Uluslararası Müzik ve Dans Araştırmaları Sempozyumu, Trabzon, Türkiye, 17 - 20 Ekim 2018, ss.227-242

  • Basıldığı Şehir: Trabzon
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.227-242

Özet

Kültürel miraslar, ilgili kültürün paylaşıldığı toplumun var olması ve sürekliliği açısından hayati bir önem taşır. Bu önem dolayısıyla kültürel mirasın korunması, toplumu oluşturan bireyler açısından önemli bir misyon olarak algılanır. Çünkü kültürel miras, değerli ve yaşatılması zorunlu görülen davranışlar ekseninde toplumsal mutabakatın normatif bir bütününü oluşturur. Toplumsal birikimi nitelemesi bakımından kültürel miras, toplumu oluşturan kuşaklar arasında vazgeçilmez bir alış-veriş ve aktarım nesnesidir.

Kültürel miras olarak geleneksel sanatların devamlılığı açısından bilginin ve becerinin aktarım süreçleri göz ardı edilemez önemdedir. Çünkü kültürel miras ancak bu süreçler yoluyla yaşam bulur ve sürekli kılınır. Temel kültürel miras bileşenlerinden birini oluşturan müzik gelenekleri de bu çerçevede değerlendirilebilir. Dolayısıyla müzik kültürlerinin de sürekliliğini sağlayan aktarım süreçleri, üzerinde düşünmeyi hak etmektedir.

Kültürel aktarım süreci karşılıklı iki farklı toplumsal aktörü ve rolü gerekli kılar. Bu aktörlerden biri “öğreten” rolü ile “öğretmen”; diğeri ise “öğrenen” rolü ile “öğrenci” konumundadır. Türk müzik kültüründe sürecin bu aktörleri genel-geçer olarak “usta” ve “çırak” olarak tanımlanır ve aktarım süreci bu iki aktör arasındaki ilişkiye dayanır. Bu ilişkide çırak, belirli bir süre ve süreç sonunda kendi ustasının kararı ile çıraklıktan ustalık mertebesine geçer. Ustalığa geçiş, gelenekte yazılı bir belge ile sabitlenmemiş; normatif bir davranış olarak süregelmiştir.

Bu bildiri, Türk müzik kültüründe, çıraklık mertebesindeki bir aktörün, ustasının onayı ve kararı ile ustalaşmasının/ustalık mertebesine geçişinin belgelendiği özgün bir örnek sunar. “Örnek olay yöntemi” ile ele alınan bu çalışmanın etnografik bir gerçekliğe dayanması ve tikel olması, çalışmayı oldukça özgün bir konuma taşır. Bahsi geçen özgün örnek olay; (usta) Hisarlı Ahmet ve (çırak) Mesut Tezcan arasındaki usta-çırak ilişkisinin etnografik olarak betimsel ve nitel irdelemesinden oluşur.

Anahtar Kelimeler: Usta-Çırak, El Verme, Hisarlı Ahmet, M. Mesut Tezcan, Kültürel Aktarım.