Benlik Kurgularının Değişimlenmesine Yönelik Farklı Prosedürlerin Etkililiğinin İncelenmesi


Soylu N. S. , Teközel İ. M.

3. Sosyal Psikoloji Kongresi, İstanbul, Türkiye, 20 - 21 Aralık 2019

  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye

Özet

Benlik kurguları sosyal psikoloji literatüründe kararlı ve dispozisyonel yapılar olarak değerlendirilse de (Markus ve Kitayama, 1991); bazı çalışmalar özerk veya ilişkisel bir benlik kurgusunun belirli yöntemlerle aktive edilebildiğini öne sürmektedir (örn. Stapel ve Koomen, 2001). Bu yöntemlerden en yaygın kullanılanlar arasında Aileyle ve Arkadaşlarla Benzerlikler/Farklılıklar (AABF) (Tramifow, Triandis ve Goto, 1991), Zamir İşaretleme (Zİ) (Gardner, Gabrielle ve Lee, 1999) ve Eşikaltı Hazırlama (EH) (Oishi, Wyer ve Colcombe, 2000) yöntemleri bulunmaktadır (bkz. Oyserman ve Lee, 2008). Bu çalışma, söz konusu hazırlama yöntemlerinin etkililiğini dört farklı benlik kurgusu ölçümü ile sınamaktadır. Bu ölçümlerden (1) Özerklik-İlişkisellik Ölçeği (ÖİÖ), bu yönelimleri iki ayrı boyut olarak ölçmektedir (Kağıtçıbaşı, Baydar ve Cemalcılar, 2006). (2) Çizim görevi, benlik kurgularını katılımcıların boş bir kağıda çizdikleri öğelerin (insan, ev vs.) sayısı vasıtasıyla ölçmektedir (Masuda ve ark., 2008). (3) On İfade Testi (OİT), katılımcıların “ben” sözcüğüyle başlayan on boşluğu doldurması suretiyle benlik kurgusunu ölçmektedir (Kuhn ve McPartland, 1954). (4) Kelime bulmaca görevi (örn. Ciarocco, Vohs. ve Baumeister, 2010) ise, içerisinde gizlenmiş özerk ve ilişkisel kelimelerin yer aldığı bir harf matrisinden katılımcıların buldukları kelimeler ve bulma sıraları incelenerek benlik kurguları hakkında bilgi sağlayan bir ölçüm olarak kullanılmıştır. Bu araştırma kapsamında, üç çalışma gerçekleştirilmiştir. Birinci çalışmada, AABF ve Zİ görevlerinin çizim görevi ve ÖİÖ üzerindeki etkileri; ikinci çalışmada EH ve Zİ görevlerinin kelime bulmaca görevi üzerindeki etkileri; üçüncü çalışmada ise EH yönteminin OİT ve ÖİÖ üzerindeki etkileri incelenmiştir. Her üç çalışmada da uygulanan değişimleme yöntemlerinin benlik kurguları üzerinde herhangi bir etkisine rastlanmamıştır (tüm p’ler > .05). Bu araştırmanın sonuçları, benlik kurgularının dispozisyonel ve kararlı bir yapı olduğuna işaret etmektedir (Levine ve ark., 2003). Son yıllarda önem kazanan tekrarlanabilirlik krizi ve p-korsanlığı problemi de göz önünde bulundurulduğunda (Francis, 2012; Wicherts ve ark., 2016); bu çalışmanın sonuçları, benlik kurgularının değişimlenmesine dayalı araştırmaların sonuçlarının daha dikkatli değerlendirilmesi gerekliliğini ve bu araştırmalardaki manipülasyon kontrolünün önemini vurgulamaktadır.