Aydın özel halk otobüsü şoförlerinin transteoretik modele göre sigarayı bırakmaya hazır oluş durumları ve ilişkili faktörler


Durmaz S.

2. Uluslararası Tarım, Çevre ve Sağlık Kongresi, Aydın, Türkiye, 18 - 19 Ekim 2019, ss.202

  • Basıldığı Şehir: Aydın
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.202

Özet

Küresel Yetişkin Tütün Araştırması (KYTA)’nın 2016 raporu son dört yıl içinde tütün ürünlerinin tüketiminde artma eğilimi (%27,1 ve %31,6) olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte düzenli sigara içenlerin %32,6’sı sigara bırakmayı düşünmekte ya da planlamaktadır. Sivas’ta yapılan bir çalışmada halk otobüsü şoförlerinin %69,9’unun sigara içtiği ortaya koyulmuştur. Tütün kontrol politikaları içerisinde sigarayı bırakmaya destek olmanın önemli bir yeri vardır. Transteoretik modele göre bireyin bir ay içinde sigarayı bırakma planı olması durumunu “bırakmaya hazır”, altı ay içerisinde bırakmayı düşünüyor olmasını “düşünüyor”, altı aydan uzun süre için ise “düşünmüyor” olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada Aydın’da özel halk otobüsü şoförlerinin sigarayı bırakma eğilimleri ve ilişkili faktörleri değerlendirilmiştir. Kesitsel olarak planlanmış olan bu çalışmada Aydın Özel Halk Otobüs şoförlerinden sigara içtiğini beyan eden 122 bireyin tümü çalışmaya dâhil edilmiştir. Sigarayı “bırakmaya hazır olma durumu” Transteoretik model yardımı ile değerlendirilmiştir. Model’in “harekete hazır” ve “bırakmayı düşünen” ve “harekete geçmiş” kapsamında olma durumları bağımlı değişkeni oluşturmuştur. Bu gruplar “desteğe açık” olarak tanımlanmıştır. Bağımsız değişkenler olarak sosyodemografik değişkenler (yaş, eğitim, medeni durum, gelir algısı), alışkanlıkları (sigara ve alkol tüketimi), sağlık durumu (VKI, sağlık algısı, kronik hastalık varlığı), çalışma koşulları (kaç saat çalıştığı, vardiya durumu, araç sahibi olma durumu) kullanılmıştır. Analizlerde SPSS 23.0 programı yardımıyla lojistik regresyon testi kullanılmıştır. Katılımcılardan 51’i (%41.8) bırakmaya hazır, 20’si (%16.4) düşünüyor, 2’si (%1.6) harekete geçmiş, 49’u (%40.2) düşünmüyor olarak saptanmıştır. Böylece grubun %59.8’i desteğe açık olarak tanımlanmıştır. Evliler bekarlara göre 5,9 (1,5-24,3) kat; lise ve üzeri eğitimliler, orta ve altı eğitimlilere göre 3.7 (1,1-11,9) kat; ara sıra sigara içen şoförler, düzenli sigara içicilere göre 7,6 (1,7-35,3) kat fazla müdahale desteğine açık bulunmuştur. Önemli bir kamusal hizmet alanı olan halk otobüsü şoförlüğünde sigara kullanan bireylerin önemli bir kısmının bırakma desteğine açık olduğu görülmektedir. Bırakmaya hazır oluşlarına göre hazırlanacak bir program ile başarılı müdahale çalışmaları yürütülebilir. 

2016 report of the Global Adult Tobacco Research (GATR) revealed that there was a trend of increase (27.1% and 31.6%) in consumption of tobacco products during the last four years. In addition, 32.6% of the regular smokers were considering or planning to quit smoking. A study conducted in Sivas revealed that 69.9% of the public bus drivers were smokers. Supporting the quit of smoking has an important place among the tobacco control policies. According to the transtheoretical model, the individual’s planning to quit smoking within one month was evaluated as “ready to quit”, considering the quit within six months was evaluated as “considering”, and considering the quit within a period of more than six months was evaluated as “not considering”. This study evaluated tendencies of private public bus drivers in Aydın to quit smoking and the associated factors. This study planned as cross-sectional included all the 122 individuals who declared that they were smokers among Aydın Private Public Bus Drivers. “State of readiness for quitting” smoking was evaluated with the help of the transtheoretical model. The model’s states of being in the scope of “ready to act”, “considering to quit” and “taken action” constituted the dependent variable. These groups were defined as “open to support”. Sociodemographic variables (age, education, marital status, income perception), habits (smoking and alcohol consumption), health status (BMI, health perception, presence of chronic disease), working conditions (number of worked hours, shift status, status of being vehicle owner) were used as independent variables. Logistic regression test was used with the help of the SPSS 23.0 program in the analyses. 51 (41.8%) of the participants were found as “ready to quit”, 20 (16.4%) were found as “considering”, 2 (1.6%) were found as “taken action”, 49 (40.2%) were found as “not considering”. Thus, 59.8% of the group were defined as open to support. The married were found to be open to interventional support 5.9 (1.5-24.3) times more compared the single; those having high school and higher education 3.7 (1.1-11.9) times more compared to those having secondary school and lower education; occasional smoker drivers 7.6 (1.7-35.3) times more compared to regular smokers. It is seen that, among the public bus drivers who take part in an important field of public service, a substantial part of the smoking individuals are open to the support to quit. Successful fight programs may be carried out with a program to be prepared according to the readiness for quit.