Okul Öncesinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Yönelik Eğitim Etkinliklerinin ve Eğitici Materyallerin Çocukların Toplumsal Cinsiyet Kalıp Yargılarına Etkisinin İncelenmesi


Karabay Ş. , Aydın D., Tunç M., Kanbur B. N.

II. International Education Research and Teacher Education Congress Adnan Menderes Üniveristesi, Aydın, Türkiye, 13 - 15 Eylül 2018, ss.501-503

  • Basıldığı Şehir: Aydın
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.501-503

Özet

Problem Durumu

Çocukların duygu, düşünce ve davranışlarını cinsel kimliklerine uygun şekilde düzenlemelerinde ve cinsiyet rollerini yapılandırmalarında cinsiyet rolüne yönelik kalıp yargıların ve kültürel değerlerin etkili olduğu sıklıkla belirtilmektedir. Çocukların cinsiyet kalıp yargılarını erken yaşlarda edindiğini ve bu kalıp yargılara bağlanma eğiliminde oldukları belirtilmektedir (Martin, Ruble, & Szkrybalo, 2002). Eğitimcilerden çocuklara kalıplaşmış cinsiyet rollerinden bağımsız öğrenme ortamları sunmaları ve çocukların toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik algılarının gelişimini desteklemeleri beklenmektedir (Yağan Güder ve Güler Yıldız, 2016). Öğretmenlerin modern yaşamın gereksinimlerini karşılayacak rolleri, kalıplaşmış cinsiyet rollerinden bağımsız bir şekilde geliştirmelerini sağlayacak öğrenme ortamları oluşturmaları çocukların cinsiyet eşitliğine yönelik algılarının yapılanmasını destekleyecektir. Ancak öğretmenlerin cinsiyet eşitliğini nasıl sağlayacaklarına ilişkin yeterli donanıma sahip olamadıkları açıklanmaktadır. Bu kapsamda toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı eğitici materyallerin ve etkinliklerin okulöncesi eğitiminde yaygınlaştırılması gereklidir. Araştırmada okulöncesinde toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik hazırlanan eğitim etkinliklerinin ve eğitici materyallerin çocukların toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına olan etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır.

Araştırma Yöntemi

Araştırmada ön-test - son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İzmir ili sınırları içerisinde bulunan bir bağımsız anaokulunda eğitimini sürdüren beş yaş grubundan toplam 84 çocuk oluşturmaktadır. Çocukların toplumsal cinsiyet kalıp yargılarını ölçmek amacıyla Şıvgın (2015) tarafından geliştirilen görevler/işler, meslekler, oyunlar ve oyuncaklar boyutlarını ele alan “Toplumsal Cinsiyet Kalıp Yargılarını Ölçme Aracı” ile araştırmacılar tarafından oluşturulan duygular, öznitelikler, renkler ve hobiler boyutlarını kapsayan “Cinsiyet Kalıp Yargıları Çocuk Görüşme Formu” kullanılmıştır. Deney grubunu oluşturan çocuklar için toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik çeşitli materyaller ve etkinlikler hazırlanırken kontrol grubunda yer alan çocuklara ise toplumsal cinsiyet ayrımcılığına ilişkin herhangi bir eğitim ortamı sunulmamıştır. Deney ve kontrol gruplarında yer alan bütün çocuklara eğitim programı uygulanmadan önce ön-testler; eğitim programı sadece deney grubuna uygulandıktan sonra ise son-testler uygulanmıştır. Elde edilen verilerden veri seti oluşturmak için SPSS 15.0 paket programı kullanılmıştır. Verilerin normallik varsayımı için Kolmogorov-Smirnov Normallik Testi uygulanan araştırmada veriler ’İlişkisiz Gruplar t Testi’’ ile ‘’Mann Whitney U Testi ile analiz edilmiştir.

Araştırma Sonuçları ve Öneriler

Özellikle okulöncesi öğretmenlerinin kalıp yargıları sorgulamaları ve çocukların eşitlikçi bir toplumsal cinsiyet politikası içinde yetişmelerini destekleyebilmeleri için çocukların gelişim düzeylerine uygun öğrenme ortamları hazırlanmaları, destekleyici eğitici materyaller üretmeleri ve etkinlikler planlanmaları önem arz etmektedir. Bu çalışmada çocukların cinsel gelişim süreçlerini destekleyecek, kalıplaşmış rol modellerden farklı özgün deneyimler yaşamalarına olanak sağlayacak eğitici oyuncak ve materyallerin geliştirilmesi ve günlük eğitim akışı içerisinde cinsiyet eşitliği, toplumsal cinsiyet rolleri gibi kavramların çeşitli etkinliklerle ele alınması durumunda çocukların toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının olumlu yönde geliştirdiği gözlenmiştir. Altboyutlara ilişkin bulguların tartışılması düşünsel bir katkı sağlayacaktır. Araştırma sonuçları değerlendirildiğinde okul öncesi dönemde çocuklarla toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelikfarkındalık çalışmaları yapıldığı taktirde çocukların kalıp yargısal algılarında olumlu yönde bir değişim elde edilebilmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliği erken yaşlarda vurgulandığında eğitimin çocukların mevcut kalıp yargılarını en aza indirgediği sonucuna varılmıştır. Günlük eğitim akışları içerisinde toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik çalışmalara yer verilmesi önerilmektedir. Nitekim Avrupa ülkelerinde de mesleki rehberlik, cinsiyete duyarlı eğitim ya da müfredat değişikliği gibi farklı tedbirler alınmaktadır. Eğitim sisteminin öğrencilerin geleneksel cinsiyet beklentilerinden bağımsız, herkese eşit şansın tanınındığı bir ortamda kendi kimliklerini geliştirebilecekleri, güçlü yönlerini ve ilgilerini keşfedebilecekleri fırsatlar sunulması gerektiği vurgulanmaktadır (EURYDİCE, 2009, s. 113). Öğretmenler çeşitli etkinlikler kapsamında çocukların söz konusu kalıp yargılarını ortadan kaldırmaya çalışmalıdır. Çocukların kalıp yargıları edinmesi sürecinde güçlü rol model olan ebeveynlerde farkındalık geliştirilmesi amacıyla öğretmenlerin seminerler düzenlemeleri; ebeveynleri, var olan seminerlere yönlendirmeleri; evde çocuklara toplumsal cinsiyet eşitliğini yaşatmaları için önerilerde bulunmaları; çeşitli aile katılım çalışmalarıyla süreci desteklemeleri önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Okul öncesi eğitimi, Toplumsal cinsiyet, Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları