Okul Öncesi Öğretmen Adayları İçin Görsel Sanat Eğitimi ve Estetik


Karabay Ş. , Bilir Seyhan G.

III. International Eurasian Educational Research Congress, Muğla, Türkiye, 31 Mayıs - 03 Haziran 2016, ss.1514-1515

  • Basıldığı Şehir: Muğla
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1514-1515

Özet

Erken yaşlarda çocuklar sanat aracılığıyla yeni anlamlar yaratmayı öğrenmektedirler. Bu dönemde, sanat ile kurulacak bir bağlantı yaşam boyu sürebilecek sanata duyulacak ilginin oluşturulmasına ve sanatla ilgili önemli becerilerin gelişmesine katkı sağlayacaktır. Bu katkının artırılmasını sağlayabilecek kişilerden birisi de okul öncesi öğretmenlerdir. Sanat eğitimi sürecinde kolaylaştırıcı olmaları beklenen okul öncesi öğretmenlerinin çocukların yaratıcılıklarını desteklemeleri ve keşfedebilecekleri bir ortam yaratmaları beklenmektedir. Ayrıca, öğretmenlerin kolaylaştırıcılık görevi kapsamında çocukların özgür bir ortam içinde sorumluluk sahibi olmalarını ve karar vermelerini sağlamaları da gerekmektedir (Fox & Schirrmacher, 2014). Bu noktada okul öncesi öğretmenlerinin sanat konusunda donanımlı olmaları ve sınıflarındaki çocukları bu konuda desteklemeleri gerekmektedir. Alanda görev yapan öğretmenlere ve öğretmen adaylarına görsel sanatı ve estetiği sadece sanat etkinlikleri kapsamında sunmanın yanında, sanatsal bakışı ve duyarlılığı sınıf ortamının düzenlenmesinde, günlük eğitim akışı içinde gerçekleştirilen etkinliklerde ve eğitici oyuncak ve materyallerin geliştirilmesinde kullanabileceğine yönelik yetkinliklerini arttırmak için bu konuda farkındalık kazanmalarını sağlamak kritik bir yere sahiptir. Öğretmenler, okul öncesi eğitim kurumlarında yer alan sınıfları çocukların üretecekleri, etkili ve verimli bir biçimde vakitlerini geçirecekleri bir ortama çevirme sorumluluğunu taşımaktadırlar. Sınıflarda öğretmenler tarafından yapılacak olan sanatsal dokunuşlar, bu ortamı estetik açıdan memnuniyet verici bir çevreye dönüştürebilir (McGhee, 2009). Ayrıca, öğretmenler kıyafetleriyle ve davranışlarıyla çocuklar tarafından estetik bir model olarak görülmektedirler. Çocuklara sağlanacak olan sanat ve estetikle ilgili deneyimler, çocukların kültürel farkındalıklarını geliştirir, dil gelişimlerini destekler (Newton, 1995), üretecekleri sanat etkinliklerinin kalitesini artırır ve sanat ve estetiğe ilgilerinin temellerin atılmasını sağlar (Douglas, Schwartz & Taylor, 1981; Feeney & Moravcik, 1987). Öğretmen adaylarının mesleki yaşamlarında sanat ve estetik konularını uygulamaya geçirebilmeleri için lisans eğitimlerinde bu konulara yönelik eğitimler almaları ve bu konularda deneyim kazanmaları önemli bir fırsat olarak görülmekte ve bu tür bir eğitim sürecinden geçmelerinin onların sanatsal değere sahip çalışmalar yapabileceklerine ilişkin inançlarını ve özgüvenlerini artırması beklenmektedir (Ercivan Zencirci, 2012). Okul öncesi eğitim sürecinde, okul öncesi öğretmenlerinin soyut ve sosyal içerikli kavramların kazandırılması, çocukların toplumsal yaşamın sorunlarına karşı duyarlılık geliştirmeleri ve kendilerini ifade etmeleri konularında görsel materyallerin ve imgelerin öneminin farkında olmaları gerekmektedir. Toplumsal yapı içerisindeki sosyo kültürel değerler, kural ve yargıların hızla değişmesi nedeniyle (Aykut, 2006), çocukların bu hızlı değişimleri ilişkilendirmeleri, anlamaları ve yorumlamaları için görsel sanatların önemli bir işleve sahip olduğu öngörülmektedir. Sanatsal bakışa sahip estetik duyarlılığı yüksek bir okul öncesi öğretmeninin rehberliğinde sunulan ürünler, materyaller ve çevre desteği sayesinde çocuktaki öğrenme potansiyeli artarak, beceri ve bilgi özgün ve rahat biçimde ortaya çıkabilecektir. Bu bağlamda, öğretmenlerinin yardımıyla çocuklar sanat eserini yorumlamaya ve anlamaya çalışırlarken, eserin sahip olduğu özellikleri kendi bilişsel süreçleri içinde değerlendirerek analiz ve sentezleme yoluyla ona yeni bir anlam yüklemeyi öğrenebilirler. Tüm bu bilgiler ışığında, bu çalışma kapsamında Okul Öncesi Öğretmenliği Ana Bilim Dalı’nda yürütülmekte olan “Materyal Geliştirme (3.sınıf)” dersi kapsamında, “Çocuk Hakları” teması çerçevesinde öğretmen adaylarının ürettikleri ve okul öncesi eğitimde uygulanan etkinliklerde kullanılabilecek özgün ve yaratıcı eğitim materyalleriyle ilişkili özgün örnekleri tartışmak amaçlanmaktadır. Öğrencilerin üretmiş oldukları materyal tasarımları “Çocuk Hakları” teması altında dışlanmış çocuk, çocuk işçiliği, çocuk gelinler gibi sorunları ve paylaşma, yardımlaşma, empati, işbirliği gibi soyut kavramları ele almaktadır. Nitel bir çalışma olarak yürütülmüş olan bu çalışmada doküman inceleme yöntemi kullanılarak veriler elde edilmiştir. Doküman incelemesi, öğrencilerin yapmış oldukları ödevleri, ders planlarını, girmiş oldukları sınavları, öğretmen ve öğrenci kitaplarının incelenmesinde sıklıkla kullanılan bir yöntem olarak eğitim alanında kendisine bir yer bulmaktadır (Yıldırım & Şimşek, 2008). Bu noktadan yola çıkarak araştırmacılar çalışmada, öğretmen adayları tarafından geliştirilmiş olan çocuk hakları temalı materyallerin tanıtımı amacıyla doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Bu temanın altında çeşitli temalar tartışılmış, bazı temalar öğretmen adaylarıyla birlikte belirlenerek söz konusu temalar hakkında araştırmalar yapılmıştır. Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi Okul Öncesi Öğretmenliği Anabilim Dalı’nda öğrenim gören öğretmen adayları, 2014 – 2015 eğitim yılında aldıkları Materyal Geliştirme dersinde okul öncesi eğitimde materyal kullanımı ve materyal geliştirme konusuyla ilgili bilgilendirilmişlerdir. Çocuk ve sanat kapsamında geliştirilmiş olan özgün materyaller öğretmen adaylarına sunularak alandaki gelişmeler somutlaştırılmaya çalışılmıştır. Ayrıca, materyal geliştirme konusunda daha az kullanılmakta olan soyut kavramlar ve kazanımların kullanıma yönelik bilgilendirmeler de yapılarak öğretmen adaylarının sosyal farkındalıklarının artırılmasına çalışılmış ve bu süreçte “çocuk hakları” teması geliştirilecek olan materyallerin tasarımlarında kullanılmak üzere seçilen tema olmuştur. Bu tema çerçevesinde, araştırmacıların eşliğinde düşünsel bir sürece girmiş olan öğretmen adayları çeşitli materyaller üzerinde düşünmüşler, tasarımlarını çizmişler ve arkadaşlarıyla paylaşımlarda bulunarak fikir alış verişi yapmışlardır. Araştırmacılar gözetiminde, öğretmen adayları amaca yönelik artık materyaller kullanılarak tasarımlarını gerçekleştirmişlerdir. Bu süreçte ortaya çıkan ürünler öğretmen adaylarıyla birlikte değerlendirilmiş ve bu süreçte yaşamış oldukları deneyimlerle ilişkili görüşleri grup olarak tartışılmıştır. Bu çalışmada, Materyal Geliştirme dersi kapsamında okul öncesi öğretmen adaylarının estetik gelişimine katkıda bulunarak kendi dünyalarında güzelliğe önem veren bilinçli öğretmenler olabilmeleri için etkili bir deneyim fırsatı yaratılmaya çalışılmıştır. Öğretmen adaylarına çocuk ve sanat konusundaki kaliteli görseller, estetik değere sahip eserler, görsel sanat ve estetik konularını anlamaları ve bu konulara değer vermeleri için uygun özelliklere sahip sınıf ortamları tanıtılmıştır. Öğretmen adayları sıklıkla kullanılan kavramların dışında sosyal değerler, haklar, yardımlaşma, paylaşma, dayanışma ve gündelik yaşamla ilişkili kendi kültürüne özgü sorunlara yönelik farkındalıkları arttıracak soyut kavramları da tartışabilecekleri deneyim kazanmışlardır. Öğretmen adaylarının lisans eğitimleri sürecinde edinmiş oldukları ve onlara yaparak yaşayarak öğrenme fırsatı sağlamış olan bu süreci mesleki yaşamlarına da transfer edebilmelerini (Aslan & Arslan Cansever, 2009) ve çocukların estetik bakışı geliştirmelerini destekleyici, bireysel özelliklerini harekete geçirici, yaratıcı ifadelerine olanak sağlayan deneyimleri sunan bir yaklaşım sunmalarını sağlayabilecektir. Tüm bu bilgiler ışığında, bu sürecin öğretmen adayları için eğitsel bir değer taşıdığı ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler : okul öncesi öğretmen adayları, materyal geliştirme, sanat ve estetik