Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kekemelik Sorunu Olan Öğrencilerin İletişim Becerilerini Destekleme Sürecindeki Yaşadıkları Güçlükler ve Eğitim Öğretim Düzenlemelerine İlişkin Görüşleri


PİŞTAV AKMEŞE P. , KAYHAN H. N. , Akmeşe B.

VIth International Eurasian Educational Research Congress EJER 201, Ankara, Türkiye, 19 - 22 Haziran 2019, ss.1858-1860

  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1858-1860

Özet

Problem Durumu

Ses, hece veya cümle tekrarı şeklinde ortaya çıkan, konuşmanın akıcılığını olumsuz etkileyen kekemelik bir konuşma bozukluğu olarak tanımlanmaktadır. Kekemeliğin nedenine ilişkin birçok teori ileri sürülmekle birlikte, bu konu hala belirsizliğini korumaktadır. Nedenleri ve doğasının tam olarak anlaşılması zor olan bu konuşma bozukluğu ile ilgili araştırmalar, doğumdan başlayıp yetişkinlik dönemi boyunca uzanan sosyal, kişisel, profesyonel ve yaşam kalitesi dahil olmak üzere bir çok alanı olumsuz etkileyebildiğine işaret etmektedir (O’Brian, Packman ve Onslow, 2004). Belirli ortamlardan veya durumlardan kaçınma, olumsuz değerlendirilme korkusu gibi sosyal anksiyete bozukluğu özelliklerinin, kekemelikte belirgin bir biçimde öne çıktığı ve ayrıca sosyal kaygıyı sürdürmeye ve kekemeliğin şiddetinin artmasına neden olduğu belirtilmektedir. Yaşanan bu sosyal anksiyete bozukluğunun, kekeme bireylerin yaşam boyu maruz kaldığı iletişim zorlukları ve olumsuz sonuçlara yol açabileceği vurgulanmaktadır (Iverach ve Rapee, 2014).

Erken dönemde sadece kekemelik şeklinde görülen konuşma bozukluğu, zaman içerisinde çeşitli psikolojik ve sosyal sonuçlara, yani ikincil problemlerin de ortaya çıkabildiği çok yönlü bir bozukluğa dönüşebilmektedir (Hansson, 2012). Logan, Mullins ve Jones (2008) kekeme bireylerin çevresi tarafından düşüncesizce alay edildiği, kendilerine lakap takıldığı, akranlarının ve diğer bireylerin aşağılayıcı ifadelerine maruz kaldıklarını ya da zorbalık yaşadıklarını belirtmişlerdir. Dalga geçilme, sosyal izolasyon ve küçük düşürülme durumlarına yaşamları boyunca maruz kalan kekeme bireylerde, yüksek anksiyete gözlenmektedir (Logan, Mullins ve Jones, 2008). Bu durum kekeme bireyin eğitim hayatını etkilemekte ve ilerleyen yıllarda mesleki süreçlere katılımını da aksatabilmektedir. Dolayısıyla kekeme bireyler yalnızca iletişim güçlüğü çekmekle kalmayıp, değişik seviyelerde sosyal fobi de yaşamaktadırlar. Sosyal fobisi olan bireyler, zayıf iletişim becerileri ve göz kontağı ile sosyal durumlarda sıklıkla başkaları tarafından olumsuz etkileşimle karşılık verebilirler. Hatta, daha şiddetli anksiyeteye yol açacak davranış bozuklukları sergileyebilirler (Iverach, Brian ve ark., 2009).

Okul öncesi ve ilkokul döneminde karşılaşılan hem iletişimi hem de bireyin yaşam kalitesini bu derece olumsuz etkileyen kekemelikte, okul ortamında öğretmen davranışları ve yaklaşımları önemli rol oynamaktadır. Ancak genel eğitim kurumda görev yapan öğretmenlerin lisans döneminde iletişim, dil ve konuşma bozukluğu ile ilgili dersler bulunmamaktadır. Lisan döneminde alınan dersler, mesleki bilgi ve becerilerini etkilemektedir (Kırcaali İftar, 1992; MEB, 2018). Konuşma bozukluğu olan öğrencilerin eğitim düzenlemeleri düşünüldüğünde onların konuşma bozukluğunun türü ve şiddeti okul öncesi dönemden itibaren var olan iletişim performansları, aile ve yakın çevresinin özellikleri dikkate alınarak planlanmalıdır (Diken ve Batu, 2010; Piştav Akmeşe ve Acarlar, 2016; Piştav Akmeşe ve Kayhan, 2017; UNESCO, 2019) Örneğin kekemelik sorunu olan öğrencinin iletişim becerilerinin desteklenmesi konusunda nelerin yapılıp nelerin yapılmayacağına, nereye yönlendirileceğine, nasıl davranılacağına karar verirken, öğretmenlerin öğrenci ile kuracakları iletişimi iyi belirlemesi gerekmektedir. Bu nedenle genel eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin kekeme öğrencinin var olan iletişim performansını doğru bir biçimde belirleyebilmesi ve ilgili alan ve sağlık uzmanları ile işbirliğine dayalı yaklaşımları oldukça önemlidir.

Amaç: Bu çalışmada, genel eğitim öğretmenlerinin kekemelik sorunu olan öğrencilerin iletişim becerilerini destekleme sürecindeki yaşadıkları güçlükler ve eğitim öğretim düzenlemelerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır.

Araştırma soruları

1-Genel eğitim okullarında görevli öğretmenlerin, kekeme öğrencilere sunulan eğitim hizmetlerine ilişkin görüşleri nelerdir?

Okullarda kekeme öğrencilere yönelik eğitim öğretim hizmetlerinin planlanması nasıl gerçekleştirilmektedir?

b. Okullarda kekeme öğrencilere yönelik eğitim öğretim hizmetlerinin uygulanması nasıl gerçekleştirilmektedir?

2. Genel eğitim okullarında görevli öğretmenlerin kekeme öğrencilerin eğitim öğretim hizmeti sürecinde yaşadıkları sorunlar ve bu sorunların nedenlerine ilişkin görüşleri nelerdir?

3.Genel eğitim okullarında görevli öğretmenlerin kekeme öğrencilere sunulan hizmetlerde niteliğinin yükseltilmesine ilişkin önerileri nelerdir?

Araştırma Yöntemi

Yöntem

Anasınıfı, ilkokul ve ortaokul kademelerinde görevli 11 genel eğitim (1 anasınıfı, 5 sınıf öğretmeni ve 5 branş öğretmeni) öğretmeninin kurumlarına devam kekeme öğrencilerin iletişim sürecinde yaşadıkları güçlükler ve eğitim öğretim düzenlemeleri hakkındaki görüşlerinin incelenmesi amaçlayan bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada amaçlı örnekleme yöntemlerinden benzeşik/homojen örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Benzeşik örneklem, aynı öğretmenlik tecrübesine sahip 11 öğretmenin belli bir amaç çerçevesinde bir araya getirilerek, kendilerine yöneltilen açık uçlu soruların sorulmasını ve bu sorulara cevaplarının alınmasından oluşmuştur.

Çalışma kekemelik sorunun sık karşılaşıldığı İzmir ili Dikili İlçesi Deliktaş köyünde görev yapan 11 öğretmen ile gerçekleştirilmiştir. Sınıfında kekemelik sorunu olana öğretmenlerden oluşturulan homojen örneklem ile gözlem ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. ;Görüşmelerde elde edilen notlar, gözlem verileri ve döküman analizi tekniklerinin kullanıldığı durum çalışması yaklaşımlı araştırmada, sınıfında kekemelik sorunu olan genel eğitim öğretmenlerinin algıları ile olayları, doğal ortamda bütüncül bir bakış esasına dayalı olarak ortaya çıkarılmasına dayalı bir süreç izlenmiştir (Creswell, 2005; Yıldırım ve Şimşek, 2011). Alan yazına dayalı hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu 3 alan uzmanından görüş alınarak hazırlanmıştır (Bogdan ve Biklen, 2007). Görüşme sürecinde araştırmacılar, şu adımları izlemiştir. Konuşma bozukluklarında etkili eğitim stratejileri semineri öncesi kekemeliğin çok sık görüldüğü okulda öğretmenlerle gerçekleşen bu görüşme, öğretmenlerin konuşma bozuklukları ve kekemelik sorunu olan öğrencilerin yaşadıkları iletişim güçlükleri ve öğretmenlerin eğitim öğretim gereksinimlerine yönelik önemli bulgular içermektedir. Araştırma sorularının hazırlık aşaması özel eğitim, odyoloji ve konuşma bozuklukları, öğretmen eğitimi, birlikte öğretim, iletişim ve dil becerilerinin desteklenmesi alanlarında lisans, lisansüstü eğitimler ile uygulamalı seminerler veren her iki yazar tarafından gerçekleştirilmiştir. Gönüllü katılım ilkesini temel alınarak 2018-2019 yılı bahar döneminde konuşma bozukluklarında etkili eğitim stratejileri başlıklı eğitim öncesinde, öğretmenlerin eğitim verdiği okulda saha çalışması sırasında birinci ve lise öğrenci olan üçüncü araştırmacı gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, tek oturumda ve yaklaşık 20-25 dakika aralığında bir sürede, bireysel görüşme ile toplanmıştır.

Beklenen/Geçici Sonuçlar

5'i sınıf, 1'i anasınıfı ve 5'i branş öğretmeni olan genel eğitim öğretmenlerinin kekemeliğin ne olduğu ve kekeme öğrencilerini fark etme, kekeme öğrencilerin akademik ve sosyal açıdan okulda ve günlük yaşamda akranları ve yetişkinler ile ilişkileri, derste katılım, söz hakkı alma ve akademik başarıları ile sosyal gelişimlerinin desteklenmesi açısından yaptıkları düzenlemeler hakkındaki görüşleri incelendiğinde 4 ana tema ve 9 alt tema belirlenmiştir. Fark etme ve müdahale ana teması ''Doğru tanı, ayrıntılı değerlendirme ile ilgili bilgi gereksinimi ile etkili müdahale yöntemleri ve uygulamalar'' alt temalarından oluşmaktadır. İkinci tema olan işbirliğinin sağlanmasında '' Aile ve meslektaş ile işbirliğine yönelik girişimler ile sınıf içi süreçte akranların desteğine yönelik müdahaleler'' alt temaları yer almakta ve diğer ana tema sınıf içi iletişim ortamında akran zorbalığı ile mücadele alt teması ile özgüven desteği alt temaları dikkat çekmektedir. Son ana tema olan akademik ve sosyal destek temasında, öğretmenlerin yaptıkları öğretimsel düzenlemeler, bu konuda mesleki bilgi ve beceri gereksinimleri hakkındaki görüşleri ile kekeme öğrencilerinin gelişimlerini izleme ve değerlendirme konularındaki görüşlerinden oluşan alt temalar yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler : Özel eğitim, Kekemelik, Konuşma Engeli, Öğretimsel Uyarlama

Kaynakça

Bogdan, C. R. ve Biklen, S. K. (2007). Qualitative reseach for education. Boston: MA: Allyn ve Bacon, Inc.

Creswell, J. (2005). Educational research, planning, conducting and evaluating quantitative

and qualtitative research. New Jersey: Pearson Merrill Prentice Hall.

Diken, H. D. ve Batu, S. (2010). Kaynaştırmaya giriş. İçinde H.İ. Diken (Ed.), İlköğretimde Kaynaştırma (s.2-25) Ankara: Pegem Akademi.

Hansson, K. (2012). Cognitive Behavioural Therapy ( CBT ) For Stuttering Disorder . A Case Study . Key Words.

Iverach, L., Jones, M., O’Brian, S., Block, S., Lincoln, M., Harrison, E., … Onslow, M. (2009). The Relationship Between Mental Health Disorders And Treatment Outcomes Among Adults Who Stutter. Journal Of Fluency Disorders, 34(1), 29–43. Https://Doi.Org/10.1016/J.Jfludis.2009.02.002

Iverach, L., & Rapee, R. M. (2014). Social Anxiety Disorder And Stuttering : Current Status And Future Directions. Journal Of Fluency Disorders, 40, 69–82. Https://Doi.Org/10.1016/J.Jfludis.2013.08.003

Logan, K. J., Mullins, M. S., & Jones, K. M. (2008, August 1). The Depiction Of Stuttering In Contemporary Juvenile Fiction: Implications For Clinical Practice. Psychology In The Schools. Wiley-Blackwell. Https://Doi.Org/10.1002/Pits.20313

MEB (2018). Milli Eğitim Bakanlığı 2023 Eğitim Vizyonu, http://2023vizyonu.meb.gov.tr/

O’Brian, S., Packman, A., & Onslow, M. (2004). Measurement Of Stuttering In Adults : Comparison Of Stuttering-Rate And Severity-Scaling Methods. Ournal Of Speech, Language, And Hearing Research, 27(5), 1081–1087.

Piştav Akmeşe, P & Kayhan, N. (2016). Opinions of the Teachers about the Communication Modes/Approaches Used in the Education Period of the Hearing Impaired Children who are Educated at Pre-School Level, Ege Journal of Education, 17(2), 296-332.

Piştav Akmeşe, P. & Kayhan, N. (2017). İşaret Dili Dersine Katılan Öğretmen Adaylarının Görüşlerine Göre Türk İşaret Dili Eğitiminin İncelenmesi, Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry.1-38. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/261469

UNESCO (2019). Children with Special Needs. http://www.unesco.org/new/en/social-and-human-sciences/themes/fight-against-discrimination/education-of-children-in-need/children-with-special-needs/

Yıldırım ve Şimşek, 2011 Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (8. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Watson, D., & Friend, R. (1969). Measurement Of Social-Evaluative Anxiety In Junior High School Students. Journal Of Consulting And Clinical Psychology, 33(4), 448–457. Https://Doi.Org/10.1037/A0022000