İlkokul Sosyal Bilgiler Dersinde Görsel Materyal Kullanımının Etkililiğinin İncelenmesi


Akgül S., Arslan Cansever B.

Eğitim Bilimlerinde Teori ve Araştırmalar, Onur Zahal, Editör, Gece Kitaplığı, Ankara, ss.537-556, 2020

  • Basım Tarihi: 2020
  • Yayınevi: Gece Kitaplığı
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.537-556
  • Editörler: Onur Zahal, Editör

Özet

İlkokul dönemi, çocukların yaşamlarının biçimlenmesinde belirleyici olup çocukların Türk milletinin maddi ve manevi değerlerini öğrenerek benimsemesi ile yaşadığı topluma karşı görev ve sorumluluklarını bilerek bunları davranış haline getirmesi bakımından önem taşımaktadır. Formel eğitimin okulöncesinden sonraki basamağı olan ilkokulda sürecin sınırlarını belirleyen öğretim programında, farklı içerikte dersler yer almaktadır. Sosyal Bilgiler dersi de, bu içerikte yer alan temel derslerden biridir. Bu dersin amacı, çocukların kendilerini birey olarak keşfetmesini, yakın çevresini tanımasını, toplumun gelenek, görenek, norm ve değerlerini öğrenmesini ve görev ve sorumluluklarını bilen bir vatandaş olarak yetişmesini sağlamaktır (Deveci ve Gürdoğan Bayır, 2011). Bunun yanı sıra dersin içeriğini insanların kültürel, sosyal, tarihsel ve ekonomik yaşamları oluşturmaktadır. Bu ders ile birlikte öğrenciler, yaşadıkları toplumu tanımakta, toplumsal yaşamın temel bilgi, beceri, norm, tutum, davranış ve değerlerini kazanmaktadırlar (Erden, 2000). Sosyal Bilgiler dersinin önemine karşın, dersin öğretiminde seçilen yöntem ve tekniklere ilişkin sorunlarla karşılaşılabilmektedir. Türk eğitim sisteminin karakteristik yapısı, davranışçılık kuramına dayanmaktadır. Bu kuramın felsefik temelinde, pozitivist paradigma yer almakta olup nesnelci bir bakış açısı sunmaktadır. Bu bakış açısına göre, bilgi dış dünyada öğrenenden bağımsız bir biçimde var olmaktadır. Bu bakışın öğretim uygulamaları boyutundaki etkilerine bakıldığında öğrencilere bilgi aktarmada çoğunlukla ikincil bilgi kaynaklarının kullanıldığı, dolayısıyla da öğretmenin rolünün sadece önceden anlamlandırılmış ve yorumlanmış bilgiyi öğrencilere aktarmaktan ibaret olduğu görülmektedir. Bu süreçte öğrenci ise bilgiyi herhangi bir süzgeçten geçirmeden olduğu gibi alma rolünü üstlenmektedir. Eğitim sürecinde öğrencilerden beklenen kendilerine öğretmen tarafından aktarılan bilgiyi aynı biçimde tekrarlamalarıdır. Böylece hedef davranışın kazanıldığı, dolayısıyla da eğitimin hedefine ulaştığı düşünülmektedir (Deryakulu, 2002). Bu bağlamda, öğretmen merkezli eğitim uygulamalarında, çoğunlukla geleneksel öğretim yöntemleri tercih edilmekte olup öğretmen, akademik bilgileri öğrencilere kazandırmak, öğrenci ise verilen bilgileri olduğu gibi öğrenmek sorumluluğuna sahiptir. Öğrencinin öğretim sürecine katılımının sınırları belirlenmiştir. Buna karşın yapılandırmacı öğretim, çağdaş öğrenme teorilerinden temellenen, öğrencinin, gerçek öğrenen olarak merkezde yer aldığı, etkileşimli bir süreci içermektedir. Yapılandırmacılıkta, öğrenci pasif bir alıcı olmak yerine, etkin bir katılımcı rolünü üstlenmektedir. Bu süreçte öğrenci bilgiyi almakta, zihninde bu bilgiyi araştırma, gözlem, deney, uygulama ve inceleme gibi öğretimsel etkinliklerle yapılandırırken, ön öğrenmelerini de gözden geçirmektedir. Sürecin içinde aktif bir rehber rolündeki öğretmen ise öğrencilerle etkili bir iletişim süreci içindedir. Sosyal Bilgiler derslerinde, öğrencilerin öğretim sürecine aktif olarak katılımının sağlanmasının, düşünme, araştırma ve sorgulama yetilerinin geliştirilmesinde önemli rolü bulunmaktadır (Yaşar ve Gültekin, 2006). Bu araştırmada öğrencinin Sosyal Bilgiler ders içeriğine ait bilgiyi yapılandırmasında bir araç olarak kullanılan görsel materyallerin, öğrenciyi öğrenme sürecinin aktif ve etkili bir paydaşı durumuna getirmede yardımcı olduğu görüşü benimsenmektedir. Teknolojik gelişmelerin ivme kazandığı günümüzde görselliğin ve görsel algının ön plana çıktığı görülmüş olup, bu durum eğitim ortamlarını da yeniden biçimlendirmiştir. Dolayısıyla görsel materyallerin, etki alanının giderek arttığı söylenebilir (Winarski, 1997, Akt: Sidekli, 2014). Alanyazındaki pek çok araştırma (Akengin ve İbrahimoğlu, 2010; Alkan, 2010; Çelikkaya, 2017; Çiftçi, 2002; Kıy Can, 2009; Namal, 2011; Sezginsoy Şeker, 2018), öğretim süreçlerinde dersin kazanımına uygun olarak geliştirilmiş materyal kullanımının öğrencinin derse yönelik motivasyonu ile akademik başarısı üzerinde olumlu etkisinin olduğunu göstermektedir. Çetintürk (2014) de Sosyal Bilgiler derslerinde öğretmenlerin, geleneksel öğretim yöntemlerini kullanmak yerine öğrenci merkezli, öğrenciyi aktif kılan öğretim yöntem ve tekniklerine yer vermesini, bunun yanı sıra derslerini materyallerle işlemeleri gerektiğini belirtmektedir.