Bizans'ta Çalışan Kadınlar ve Görsel Sanata Yansımaları


Maktal Canko D. Y.

Uluslararası Göbeklitepe Sosyal ve Beşeri Bilimler Kongresi, Şanlıurfa, Türkiye, 5 - 07 Haziran 2020, ss.17-25

  • Basıldığı Şehir: Şanlıurfa
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.17-25

Özet

Ortaçağ’ın tamamında varlığını sürdüren Bizans İmparatorluğu'nda ataerkil düzen tarafından oluşturulan ideolojiye göre Bizanslı kadınların günlük yaşamı evlilik ve ardından anneliği kapsamaktaydı. Bizans toplumunda bakirelik, eş olma ve annelik sosyal hayattan dışlanan kadın için kabul edilebilir birkaç rol idi.  İdeoloji bu yönde oluşturulsa da gerçekler her zaman ideolojiye uygun gelişmemektedir. Yazılı ve görsel kaynaklar, sosyal yaşamdan dolayısıyla çalışma yaşamından uzak tutulan ve ‘kariyer peşinde koşamayan’ Bizans kadınlarının birçok alanda var olarak ekonomiye katkıda bulunduklarını kanıtlamaktadır.

Bizanslı kadınların imparatorluğun hakimiyeti altındaki kilise, ordu ve mülki idare görevlerinde bulunmalarının yasaklanması, çalışma alanlarını büyük ölçüde kısıtlamıştı. Buna karşın eve hapsedilmeye çalışılan Bizans kadınları; başta dokuma, ip eğirme olmak üzere el sanatları ve tarım işleri ile uğraşmışlar, kocalarının dükkanlarında onlara yardım ederek esnaflık ve tıp doktorluğu gibi meslek eğitimi gerektiren işler yapmışlar, hatta kendi işlerini bile kurmuşlardır. Dini veya seküler sahnelerde ip eğiren, dokuma yapan kadınlar, kutlama sahnelerinde tasvir edilen dansçı veya artist kızlar, hizmetçi ve ebe kadınlar, zirai faaliyette bulunan kadınların tasvir edildiği sanat eserleri dini veya imparatorluğa, aristokrasiye özgü olmalarından dolayı günümüze ulaşabilmiştir. Buna karşın bu sanat eserlerinin çok büyük bir kısmının eril bakış açısı ile erkekler tarafından üretildiği göz önünde bulundurulduğunda; görsel kaynaklarda kadınların çalışma yaşamındaki rollerinin ev işleri uzantısı veya eğlence dünyasına ilişkin işler ile sınırlandırılması olağandır.

Bu bildiride, Bizanslı kadınların çalışma yaşamına ilişkin yazılı kaynaklardan elde edilen veriler değerlendirilerek bu bilgilerin görsel kaynaklar ile ilişkisi incelenecek ve ideolojinin gerçek yaşama etkisi değerlendirilecektir.