Ritüelleştirişmiş Bir Nesne Olarak Göz İdolleri


Batıhan M. , Özmen Batıhan Ö.

Arkeoloji'de Ritüel ve Toplum, Çiğdem Atakuman, Editör, Ege Yayınları, İstanbul, ss.215-226, 2019

  • Basım Tarihi: 2019
  • Yayınevi: Ege Yayınları
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Sayfa Sayıları: ss.215-226
  • Editörler: Çiğdem Atakuman, Editör

Özet

Geç Kalkolitik Dönem'de ortaya çıkan ve göz kısımları belirtilmiş idoller 'Göz İdolleri' olarak bilinmektedir. Arkeolojik kayıtlara göre, bu idoller Büyük Mezopotamya'da geniş bir coğrafi alanda karşımıza çıkmaktadır. Özellikle Tell Brak'ta 'Göz Tapınağı'nda' pişmiş toprak, kemik, alabaster, kireçtaşı ve steatitten yapılmış binlerce idol bulunmuştur. Bu çalışmada öncelikle, idollerin coğrafi dağılımı, tipolojik özellikleri ve kronolojik dizilimleri özetlenecektir. Ardından, idollerin ritüel bir nesne olarak ya da işlevsel bir araç olarak kullanımı ile ilgili tartışmalar değerlendirilecektir. Son olarak, dönemin sosyoekonomik dinamikleri dikkate alınarak, idollerin sembolik anlamları yeniden yorumlanacaktır. Bu bağlamda şu soruları tartışmaya açmayı hedefliyoruz: Söz konusu idolleri Geç Kalkolitik Dönem'in kurumsallaşmış inanç sisteminin ritüel bir nesnesi olarak değerlendirebilir miyiz ve kutsallaştırılmış bu idollerin gözetim algısı yaratmaya yönelik kullanıldığı düşünülebilir mi? 

The idols with emphasized eye parts that emerged in the Late Chalcolithic Period are known as ‘Eye idols’.  According to archaeological records, these idols are known from a wide geographical area in Great Mesopotamia. Thousands of idols made from terracotta, bone, alabaster, limestone and steatite were found in the 'Eye Temple' at Tell Brak. In this study at first, geographical distributions, typological features and chronological sequences of the idols will be outlined. Then, discussions about the usage of idols as a ritual object or as a functional tool which could be used in weight measurement, wool spinning or pot-covers will be evaluated. Finally, the symbolic meanings of idols will be reinterpreted by taking into consideration the dynamics of the period. In this regard we are aiming to come up for discussion the following questions: Can we regard the idols as a ritual object of the institutionalized belief system of Late Chalcolithic Period and is it possible to think that these 'sacralized' idols were producted for the sense of surveillance?