SPOR HAKEMLERİNİN ÖZ-YETERLİK ALGILARI, BAŞARI HEDEF YÖNELİMLERİ VE KİŞİLİK YAPILARINA YÖNELİK BİR ÇALIŞMA: FUTBOL, BASKETBOL VE HENTBOL ÖRNEĞİ


Dorak R. F. , Vurgun N., Canpolat A. M. , Vurgun H., Aldırmaz C.

17. International Sport Sciences Congress, Antalya, Turkey, 13 - 16 November 2019, pp.600-601

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Antalya
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.600-601

Abstract

GİRİŞ VE AMAÇ Spor müsabakalarının en zorlu görevlerinden birini üstlenen hakemler, spor ortamında oldukça önemli ve kritik bir rol oynamaktadırlar. Tıpkı sporcular ve antrenörler gibi, hakemlerin de belirli bir başarıya ulaşma hedefleri ve yaptıkları işe dair geliştirdikleri farklı öz-yeterlik inançları vardır. Bu nedenle, hakemlerin sahip oldukları kişilik özelliklerine göre, başarı hedef yönelimlerinin ve öz-yeterlik inançlarının değişebileceği düşünülmektedir. Bu araştırmada, sporun ve müsabakanın en önemli katılımcı gruplarından biri olan spor hakemlerinin öz-yeterlik algıları, başarı hedef yönelimleri ve kişilik özelliklerinin belirlenmesi ve bu değişkenler arasındaki ilişkilerin ortaya konması amaçlanmaktadır.

YÖNTEM Bu araştırmaya futbol, basketbol ve hentbol branşlarından olmak üzere toplamda 329 spor hakemi (266 erkek ve 63 kadın) katılmıştır. Hakem Öz-Yeterlik Ölçeği (HÖYÖ), Sporda Ego ve Görev Yönelimi Ölçeği (SGEYÖ), Beş Faktör Kişilik Envanteri-Kısa Formu (5FKE-KF) ve demografik bilgi formu aracılığıyla katılımcıların verileri toplanmıştır. Verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi ve adımsal çoklu regresyon kullanılmıştır.

BULGULAR Bulgular, basketbol hakemlerinin HÖYÖ alt boyutlarından baskı ve karar verme boyutunda hentbol hakemlerinden, iletişim boyutunda ise futbol hakemlerinden istatistiksel olarak daha düşük ortalamalara sahip olduklarını ortaya koymuştur. Görev yönelimi puanları incelendiğinde, hentbol hakemlerinin basketbol hakemlerinden anlamlı olarak daha düşük ortalamalara sahip olduğu görülmüştür. Kişilik yapılarına bakıldığında ise, duygusal dengelilik boyutunda hentbol hakemlerinin puan ortalamalarının futbol hakemlerinden ve basketbol hakemlerinden istatistiksel olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. 5FKE-KF’nin alt boyutlarını öngörme bakımından uyumluluk, sorumluluk, zeka/hayal gücü kişilik özelliklerine sahip hakemlerin daha çok görev yönelimini kullandıkları, dışadönüklük kişilik özelliklerine sahip hakemlerin ise daha çok HÖYÖ’nin iletişim alt boyutunu benimsedikleri sonucu bulunmuştur. Son olarak, duygusal dengeliliğin ise baskı alt boyutuna pozitif olarak öngörü sağladığı bulunmuştur.

SONUÇ Sonuçlar, spor hakemlerinin kişilik özelliklerinin başarı hedef yönelimi ve hakem öz-yeterliği için bir öngörü sağladığını; spor hakemlerin kişilik özelliklerinin, hakem öz-yeterliklerinin ve başarı hedef yönelimlerinin ise branşlar arasında farklılaştığını ortaya koymuştur.

INTRODUCTION AND PURPOSE The referees who assume one of the most challenging tasks of sports competitions play a very important and critical role in the sports environment. Alike athletes and coaches, referees have goals to achieve a certain success, and different self-efficacy beliefs that they have developed in relation to refereeing. Therefore, it is thought that the achievement goal orientations and self-efficacy beliefs may change according to the personality traits of the referees. In this study, it is aimed to determine self-efficacy perceptions, achievement goal orientations and personality traits of sports referees, one of the most important participant groups of sport and competition, and to reveal the relationships between these variables.

METHOD A total of 329 sports referees (266 men and 63 women) from football, basketball and handball branches participated in this study voluntarily. The data of the participants were collected by the Referee Self-Efficacy Scale (REFS), Task and Ego Orientation in Sport Questionnaire, Short-Form Five Factor Personality Inventory (FFPI-SF) and demographic information form. One-way analysis of variance and stepwise multiple regression were used for data analysis.

RESULTS The results showed that basketball referees have lower mean scores than handball referees in pressure and decision making subdimensions of REFS, and than football referees in communication subdimension. When task orientation scores were evaluated, it was seen that handball referees had significantly lower mean scores than basketball referees. When the personality traits were examined, it was found that the mean scores of the emotional stability of handball referees were statistically higher than football referees and basketball referees. In terms of predicting the subdimensions of FFPI-SF, results showed that referees with higher in Agreeableness, Conscientiousness, and Intellect/Imagination used more task orientation; and referees with higher in extraversion mostly used the communication subdimension of REFS. Lastly, the emotional stability positively estimated the pressure subdimension.

CONCLUSION The results demonstrated that personality traits of sports referees provide a prediction for achievement goal orientation and referee self- efficacy, and indicated that personality traits, referee self-efficacy and achievement goal orientations of the sports referees differed among sports branches.